Wiosenne spacery mogą skończyć się groźną infekcją, której skutki odczuwa się latami. Kleszcze są dziś obecne nie tylko w lasach, a kleszczowe zapalenie mózgu może prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych. Lekarze na łamach Medonetu apelują o czujność i szczepienia.
Coraz cieplejsze dni zachęcają do spędzania czasu na świeżym powietrzu — w parkach, ogrodach czy na osiedlowych trawnikach. Jednak to właśnie wiosną wzrasta aktywność kleszczy, a wraz z nią ryzyko poważnych chorób, które wciąż bywają lekceważone. Jedną z najniebezpieczniejszych pozostaje kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).
Dr n. med. Bożena Janicka zwraca uwagę, że najpoważniejsze obawy dotyczą uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i trwałych zmian neurologicznych. W jej praktyce pojawiali się młodzi, zdrowi pacjenci, u których objawy po KZM nie ustępowały całkowicie. Zaznacza, że nie da się przewidzieć, czy konkretny kleszcz przenosi wirusa, ponieważ ich epidemiologia dynamicznie się zmienia, a w Polsce pojawiają się nowe, bardziej zjadliwe gatunki. Kleszcze są obecnie powszechne nie tylko w lasach, ale również na miejskich trawnikach, w parkach i przydomowych ogrodach.
Zmiany klimatyczne sprawiły, że kleszcze są aktywne niemal przez cały rok. Lekarka podkreśla, że nie istnieją już regiony wolne od tych pajęczaków.
Kleszczowe zapalenie mózgu, jak czytamy w Medonecie, to jedna z najpoważniejszych infekcji przenoszonych przez kleszcze. Chorobę wywołują wirusy, które mogą zostać wprowadzone do organizmu podczas ukłucia. Przebieg schorzenia bywa zróżnicowany — początkowo mogą pojawić się bóle głowy, nudności, wymioty i ogólne osłabienie. W niektórych przypadkach dochodzi jednak do ciężkiego uszkodzenia układu nerwowego. Czas trwania choroby zależy od odporności pacjenta i może wynosić od kilku do kilkunastu tygodni, prowadząc do trwałych zmian w mózgu, a w najcięższych przypadkach nawet do śmierci.
Lekarka zaznacza, że uszkodzenie mózgu w przebiegu KZM może być śmiertelne, co sprawia, że nie wolno bagatelizować zagrożenia.
Wielu Polaków wciąż wierzy w szkodliwe mity dotyczące kleszczy. Bożena Janicka wyjaśnia, że nie ma w Polsce regionów wolnych od tych pajęczaków, a pogląd, iż kleszcze występują wyłącznie w lasach lub wysokich trawach, jest błędny. Zaznacza również, że próby zaklejania kleszcza chlebem czy zalewania olejem są niebezpieczne, ponieważ w takich warunkach kleszcz zaczyna się dusić i może wydzielić do organizmu więcej toksyn.
Objawy kleszczowego zapalenia mózgu mogą pojawić się już w ciągu tygodnia lub dwóch po ukłuciu. Lekarka zwraca uwagę, że pierwsza faza choroby często przypomina przeziębienie — pojawiają się bóle mięśni, głowy, nudności czy stan podgorączkowy. Symptomy bywają różne, w zależności od tego, która część mózgu została zaatakowana. Co więcej, objawy mogą ujawnić się nawet po latach od kontaktu z zakażonym kleszczem. W takich przypadkach pacjentom często diagnozuje się migreny lub bóle napięciowe, a źródłem dolegliwości okazuje się przebyty epizod KZM.
Wirus atakuje struktury mózgowe, a płyn mózgowo-rdzeniowy staje się nośnikiem infekcji. Stan zapalny może się przemieszczać, a objawy zależą od miejsca, gdzie proces chorobowy jest najbardziej nasilony. Skutki KZM dotyczą nie tylko głowy, ale całego organizmu. Chorzy mogą doświadczać przewlekłych zespołów bólowych, neuropatii oraz obniżenia odporności, co zwiększa podatność na inne infekcje.
W przypadku nasilonych objawów — intensywnych wymiotów, zaburzeń świadomości czy utraty przytomności — konieczna staje się hospitalizacja. W szpitalu wykonywane są szczegółowe badania, w tym analiza płynu mózgowo-rdzeniowego, aby ocenić nasilenie stanu zapalnego ośrodkowego układu nerwowego.
Jedyną skuteczną metodą ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu pozostaje szczepienie. Dr Janicka podkreśla, że szczepionka nie zapobiega ukłuciu, ale przygotowuje organizm do natychmiastowej obrony. Dzięki temu, gdy kleszcz wprowadzi wirusa, gotowe przeciwciała mogą go szybko zneutralizować. Leczenie KZM jest wyłącznie objawowe — stosuje się leki przeciwwymiotne, preparaty zmniejszające obrzęk mózgu oraz antybiotyki jako osłonę, jednak nie istnieje lek celowany przeciwko toksynom kleszcza.
Szczepienie przeciwko KZM jest odpłatne, a koszt jednej dawki wynosi od 90 do 160 zł, zaś pełny cykl podstawowy to wydatek rzędu 300–450 zł. Aby uzyskać pełną ochronę przed sezonem letnim, cykl szczepień należy rozpocząć jesienią poprzedniego roku. Pełna odporność pojawia się po trzeciej dawce, jednak nawet rozpoczęcie szczepienia w dowolnym momencie może złagodzić przebieg ewentualnej choroby.
Podstawowy schemat szczepienia obejmuje trzy dawki, a pełna ochrona wynosi od 96 do 100 procent. Ekspertka przypomina, że najprostsze działania profilaktyczne można podjąć po każdym spacerze — należy dokładnie obejrzeć ciało i ubrania, zwracając uwagę na miejsca, gdzie skóra jest odsłonięta. W przypadku znalezienia kleszcza trzeba go natychmiast usunąć, a miejsce ukłucia obserwować przez dwa do czterech tygodni.
Dr n. med. Bożena Janicka posiada specjalizację z pediatrii oraz medycyny rodzinnej, a także ukończyła podyplomowe studia z zarządzania w ochronie zdrowia.
źródło: medonet.pl
