— Podczas mszy ksiądz nagle zaczął się dziwnie zachowywać — przekręcał słowa, modlitwy. Wierni od razu wezwali karetkę — opowiada dr Jacek Staszewski. Diagnoza wykazała, że duchowny przeszedł udar mózgu. Neurolog na łamach Medonetu ostrzega, że symptomy tego schorzenia mogą być bardzo nieoczywiste, przez co wielu pacjentów trafia do szpitala zbyt późno. Lekarz wyjaśnia, które sygnały powinny natychmiast wzbudzić czujność — niezależnie od samopoczucia.
W ostatnim czasie w Polsce obserwuje się wyraźny wzrost liczby przypadków udaru mózgu, które coraz częściej dotykają również osoby w wieku trzydziestu lub czterdziestu lat. Każdego roku rejestruje się około 90 tys. nowych zachorowań. — To jest bardzo dużo. Już teraz na naszym oddziale udarowym każdego dnia przyjmujemy po kilku pacjentów z udarem. Nie ma wątpliwości — mamy falę — potwierdza w rozmowie z Medonetem neurolog dr hab. n. med. Jacek Staszewski. Specjalista podkreśla, że liczba ta będzie się zwiększać, a jednym z głównych czynników jest starzenie się społeczeństwa, na co nie mamy wpływu.
Coraz więcej osób w Polsce potrafi rozpoznać udar i wie, jak ważne jest szybkie działanie w takiej sytuacji. To kluczowe, ponieważ od tempa reakcji zależy, czy pacjent wyjdzie z udaru bez trwałych konsekwencji, czy też dojdzie do poważnych powikłań, takich jak niepełnosprawność lub nawet śmierć.
Jeszcze kilkanaście lat temu pacjenci z udarem, którzy trafiali na izbę przyjęć w odpowiednim czasie, stanowili zaledwie dwa procent wszystkich przypadków — oznaczało to, że tylko jedna na pięćdziesiąt osób z ostrym udarem docierała do szpitala w ciągu pierwszych czterech i pół godziny od wystąpienia objawów. Tylko wtedy możliwe było zastosowanie najskuteczniejszego leczenia, czyli tak zwanego leczenia reperfuzyjnego, które ma na celu szybkie przywrócenie przepływu krwi w zamkniętym naczyniu.
Obecnie odsetek ten wzrósł do trzydziestu procent, ponieważ w niektórych przypadkach leczenie reperfuzyjne można wdrożyć nawet do kilkunastu godzin od początku udaru, w zależności od rozległości i lokalizacji zmian oraz średnicy zablokowanej tętnicy. Mimo poprawy, wynik ten wciąż wymaga dalszej poprawy.
Zdaniem dr Staszewskiego, kolejne trzydzieści procent chorych mogłoby być poddanych leczeniu reperfuzyjnemu, gdyby tylko szybciej zgłaszali się po pomoc.
Wielu pacjentów nie otrzymuje pomocy na czas, ponieważ objawy udaru bywają bagatelizowane lub nie są kojarzone z tą chorobą. — Jedną z głównych jest bagatelizowanie objawów, których nie kojarzymy z udarem — zauważa neurolog. Udar nie zawsze pojawia się gwałtownie i z dużą intensywnością. — Sygnały mogą mieć niewielkie nasilenie, a człowiek może czuć się całkiem nieźle — podkreśla specjalista i zaznacza, że to, co najważniejsze się nie zmienia: — Każdy udar, niezależnie od tego, czy objawy są łagodne, czy od razu bardzo ciężkie, to stan zagrożenia życia — zawsze.
— Oczywiście idealnie byłoby leczyć reperfuzyjnie wszystkich pacjentów, ale to nierealne, bo część chorych ma przeciwwskazania do takiego leczenia — przyznaje dr Staszewski. Jednak nawet jeśli leczenie reperfuzyjne nie jest możliwe, szybkie rozpoznanie i natychmiastowa opieka specjalistyczna mogą zmniejszyć ryzyko zgonu i poprawić rokowania.
W momencie wystąpienia udaru liczy się każda sekunda, ponieważ już w pierwszych minutach dochodzi do masowej i nieodwracalnej utraty neuronów. — Kiedy zaatakuje udar, zaczyna się bezwzględny wyścig z czasem — wyścig o życie i o sprawność — mówi Jacek Staszewski. — Już w ciągu pierwszych kilkudziesięciu minut w mózgu dochodzi do gwałtownej utraty (śmierci) i nieodwracalnego uszkodzenia milionów neuronów — nawet 30 tys. neuronów na sekundę! — ostrzega lekarz.
Im szybciej przywrócony zostanie prawidłowy przepływ krwi w mózgu, tym większa szansa na uratowanie komórek nerwowych. — Leczenie reperfuzyjne będzie tym skuteczniejsze, im wcześniej je wykonamy — optymalnie, jeśli rozpocznie się je w ciągu godziny od wystąpienia objawów — dodaje neurolog.
W ciągu pierwszych kilkudziesięciu minut po udarze zachodzą procesy, które mogłyby być jeszcze odwracalne. Każda kolejna minuta opóźnienia oznacza coraz większe i nieodwracalne uszkodzenia mózgu, dlatego tak często podkreśla się, że czas jest tu kluczowy.
Rozpoznanie udaru to pierwszy i najważniejszy krok, by zatrzymać rozwój choroby. — Główne objawy każdy z raczej rozpozna bez większego problemu — zauważa lekarz i wymienia:
— Jeśli któryś z nich jest nasilony, to nie pominie go ani pacjent, ani jego rodzina, opiekunowie, czy świadkowie zdarzenia. Tacy pacjenci rzeczywiście dość wcześnie przywożeni są karetką na izbę przyjęć — przyznaje neurolog i dodaje: — Taki przebieg udaru jest zresztą dosyć częsty. Ale nie jest to jedyny scenariusz, bo udar mózgu może wyglądać zupełnie inaczej.
W niektórych przypadkach udar objawia się bardzo łagodnie, przez co chory nie łączy tych symptomów z poważnym zagrożeniem. Przykładem może być nagłe, choć niewielkie osłabienie mięśni dłoni. — Człowiekowi ciężko złapać i utrzymać kubek — naczynie wypada z ręki, ale poza tym nic się więcej nie dzieje. Tymczasem to może być udar tak samo groźny jak ten, który powoduje, że nie jesteśmy w stanie unieść całej ręki czy nogi — podkreśla Jacek Staszewski.
Zdarza się również, że pacjent odczuwa mniejszą wrażliwość na dotyk lub ból po jednej stronie ciała, co określa się jako niedoczulicę. — To również może nie budzić strachu i nie kojarzyć się z udarem, ale to także może być udar i jeśli będzie postępował, może doprowadzić do niedowładu — przestrzega neurolog.
Osoby z takimi objawami często zgłaszają się do szpitala zbyt późno, kiedy możliwości skutecznego leczenia są już ograniczone. — Zazwyczaj są już poza oknem naszych największych możliwości, czyli wdrożenia leczenia umożliwiającego zminimalizowanie objawów udaru lub jego zatrzymanie.
Często udar występuje w nocy, podczas snu. — Dzieje się to często, przede wszystkim dlatego, że w nocy zdarzają się skoki ciśnienia tętniczego lub jego gwałtowne spadki — a to elementy, które mogą wyzwolić udar — tłumaczy nasz ekspert.
— Problem w tym, że chory lub jego rodzina dostrzegają, że coś jest nie tak, dopiero rano. Człowiek budzi się z niedowładem, nie może mówić, przez zaburzenia równowagi nie jest w stanie wstać z łóżka — wymienia. — Bardzo często pacjenci z udarem przyjeżdżają do nas właśnie rano lub przed południem. Jakie są symptomy?
- Nagłe, gwałtowne osłabienie siły mięśniowej kończyn po jednej stronie ciała (tzw. niedowład kończyn lub paraliż),
- zaburzenia mowy o charakterze afazji (pacjent albo nie rozumie poleceń, albo nie jest w stanie ich wypowiedzieć — tzw. afazja ruchowa),
- zaburzenia widzenia (np. zaniewidzenie na jedno oko lub ograniczenie pola widzenia),
- gwałtowne zaburzenia równowagi,
- asymetria twarzy.
W takich przypadkach trudno jest ustalić dokładny moment wystąpienia udaru, co może wpłynąć na wybór metody leczenia. — Nie jesteśmy w stanie tego stwierdzić, tymczasem to może być element, który zadecyduje, czy tego pacjenta będziemy mogli leczyć w najskuteczniejszy sposób — mówi dr Staszewski.
Objawy udaru bywają nieoczekiwane i mogą zaskakiwać zarówno pacjentów, jak i ich otoczenie. — To może być nagła dezorientacja (nagle człowiek przestaje rozpoznawać, gdzie się znajduje, gdzie idzie) lub utrata pamięci. Zdarza się, że w trakcie rozmowy pacjenci nagle nie są w stanie sobie przypomnieć, o czym mówili przed chwilą (to może być udar struktur odpowiedzialnych za pamięć — udar hipokampa). Kiedyś leczyliśmy muzyka, który doznał takiego udaru w trakcie koncertu, co ciekawe był w stanie wykonywać bardzo skomplikowane utwory, ale jednocześnie nie pamiętał, jaki utwór zagrał chwilę wcześniej.
Zdarza się, że pacjent z udarem nagle zaczyna przekręcać słowa, myli pojęcia, zadaje wciąż te same pytania.
Mieliśmy kiedyś pacjenta — księdza, który doznał takiego udaru w trakcie odprawiania mszy. Podczas nabożeństwa nagle zaczął się dziwnie zachowywać — przekręcał słowa, przekręcał modlitwy. Wiernych bardzo to zaniepokoiło, bo swojego księdza znali, i od razu wezwali karetkę pogotowia. Dzięki temu trafił do szpitala bardzo wcześnie. Zastosowaliśmy leczenie reperfuzyjne i objawy udaru całkowicie ustąpiły.
Niektóre symptomy udaru mogą być mylące i przypominać inne stany, na przykład zaburzenia mowy lub zawroty głowy bywają błędnie interpretowane jako efekt spożycia alkoholu. — Pierwsza myśl, to będzie prawdopodobnie: alkohol, ten człowiek jest pijany. Tymczasem to może być pacjent udarowy wymagający szybkiej pomocy.
Innym przykładem jest nagła utrata wzroku w jednym oku, którą wielu chorych traktuje jako problem okulistyczny, nie zdając sobie sprawy z powagi sytuacji i zwlekając z reakcją.
Rzadziej, ale również możliwe są nagłe zmiany zachowania, takie jak silny niepokój psychoruchowy czy zadawanie nieadekwatnych pytań. — Przyczyn takiego stanu rzeczy może być wiele. Niektóre leki nasenne, przeciwdepresyjne czy przeciwbólowe, używki (np. substancje psychoaktywne/narkotyki), choroby psychiczne — mogą one dawać podobne symptomy, niemniej może to być również sygnał udaru — podkreśla dr Staszewski.
W przypadku podejrzenia udaru nie należy samodzielnie udawać się na Szpitalny Oddział Ratunkowy. — Jeśli z organizmem dzieje się coś niepokojącego: występują nagłe objawy wpływające na sprawność fizyczną, komunikację werbalną lub stan świadomości — to może być sprawa związana z udarem, niezależnie od tego, czy symptomy te zmniejszają się lub ustępują, kiedy wystąpiły, czy wiemy, kiedy się zaczęły. Taki pacjent absolutnie wymaga pilnego kontaktu z zespołem ratownictwa medycznego i niezwłocznego przyjazdu do szpitala — apeluje lekarz.
Samodzielny dojazd na Szpitalny Oddział Ratunkowy jest błędem, ponieważ wiąże się z koniecznością oczekiwania na triaż, co może opóźnić leczenie. Nie należy również zgłaszać się do lekarza rodzinnego.
źródło: medonet.pl
