Jednym z najczęstszych zaleceń lekarzy przy leczeniu anemii związanej z niedoborem żelaza jest suplementacja tego pierwiastka. Problem w tym, że niewłaściwie stosowane preparaty z żelazem mogą nie tylko być nieskuteczne, ale i prowadzić do niepożądanych skutków. Medonet donosi, że sprawa komplikuje się jeszcze bardziej w przypadku osób o zwiększonym zapotrzebowaniu, takich jak sportowcy, kobiety w ciąży, czy karmiące matki. Warto więc przyjrzeć się bliżej zasadom prawidłowej suplementacji żelaza.
Produkty spożywcze, które „nie lubią się” z żelazem
Lekarze podkreślają, że żelazo najlepiej wchłania się przyjmowane na czczo lub w połączeniu z lekkim posiłkiem. Jednak niektóre produkty spożywcze znacznie utrudniają przyswajanie tego pierwiastka. W szczególności dotyczy to diety opartej głównie na produktach roślinnych, ponieważ zawierają one żelazo niehemowe, które organizm przyswaja znacznie gorzej niż żelazo hemowe, występujące w mięsie i innych produktach odzwierzęcych.
- Fityniany — są to związki chemiczne występujące w wielu produktach roślinnych. Tworzą z żelazem nierozpuszczalne kompleksy, co uniemożliwia absorpcję pierwiastka w jelitach. Bogatym źródłem fitynianów są: produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe oraz orzechy.
- Polifenole i taniny — to główne inhibitory wchłaniania żelaza, szczególnie niehemowego. Związki te powodują chelatowanie żelaza, przez co jest ono trudne do wchłonięcia. Bogatym źródłem polifenoli i tanin są: herbata, kawa, kakao, ciemna czekolada, zboża, a także rośliny strączkowe.
- Wapń — kolejnym inhibitorem wchłaniania żelaza może być wapń. Ta kwestia jest jednak bardzo złożona, ponieważ poszczególne formy wapnia mogą wpływać na wchłanianie żelaza w różnym stopniu. Niemniej jednak odradza się stosowanie suplementów z żelazem bezpośrednio z produktami mlecznymi: mlekiem, jogurtem, masłem czy śmietaną.
- Soja — wśród produktów, które mogą hamować wchłanianie żelaza, wymieniana jest także soja, którą możemy spotkać chociażby w tofu, mleku sojowym czy paście miso.
Choć spożywanie inhibitorów wchłaniania żelaza, jak np. kawa czy herbata, nie oznacza, że należy z nich całkowicie rezygnować, kluczowe jest rozdzielenie ich spożycia od przyjmowania suplementów. Zaleca się więc unikanie ich bezpośrednio przed i po zażyciu preparatów zawierających żelazo, aby zmaksymalizować jego wchłanianie. Co ciekawe, suplementacja na czczo, mimo że polecana, może wywoływać u niektórych osób efekty uboczne, takie jak bóle brzucha, nudności, czy zaparcia. W takich przypadkach lekarze sugerują przyjmowanie preparatów z lekkim posiłkiem.
Leki a suplementacja żelaza — kiedy zachować ostrożność
Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że żelazo może wchodzić w interakcje z różnymi lekami, co dodatkowo komplikuje jego przyswajanie. Lekarze przed rozpoczęciem suplementacji często upewniają się, czy pacjent nie korzysta z takich medykamentów. W przypadkach, gdy stosowanie takich leków jest nieuniknione, zwykle wystarczy zachowanie kilkugodzinnego odstępu pomiędzy zażywaniem preparatu z żelazem a innymi lekami. Zdarza się jednak, że konieczne są inne zmiany w terapii, zależnie od specyficznej sytuacji pacjenta.
Nie wszystkie suplementy z żelazem są równie skuteczne. W kwestii przyswajalności podstawowy podział opiera się na źródle pierwiastka: hemowym (pochodzącym z produktów odzwierzęcych) i niehemowym (pochodzącym z roślin). Żelazo hemowe wchłania się do organizmu nawet w 30 proc., podczas gdy przyswajalność żelaza roślinnego wynosi zaledwie około 10 proc. To wyjaśnia, dlaczego osoby na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej są bardziej narażone na niedobory tego pierwiastka.
Znaczenie ma również rodzaj związku chemicznego w suplemencie. Popularnym wyborem są siarczany żelaza, które jednak częściej powodują problemy żołądkowo-jelitowe. Z kolei bisglicynian żelaza jest lepiej tolerowaną formą, co ma znaczenie dla osób szczególnie wrażliwych na suplementację.
Zasady efektywnej suplementacji
Podstawą skutecznej suplementacji jest przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących dawkowania. Nadmiar żelaza, podobnie jak jego niedobór, wiąże się z poważnymi zagrożeniami zdrowotnymi. Nadmiar tego pierwiastka może być toksyczny, a w dłuższym okresie zwiększa również ryzyko rozwoju nowotworów, zwłaszcza wątroby. Dlatego, choć żelazo jest kluczowe dla zdrowia, jego suplementacja wymaga odpowiedzialności i wiedzy.
Suplementacja żelaza to temat złożony, wymagający uwagi i dostosowania do potrzeb danej osoby. Właściwe podejście to nie tylko zwiększenie skuteczności leczenia niedoborów, ale również minimalizacja ryzyka wystąpienia skutków ubocznych i niepożądanych interakcji.
źródło: medonet.pl
