Żydzi w przedwojennej Jeleśni - Beskidy News

Używamy plików cookie, aby pomóc w personalizacji treści, dostosowywać i analizować reklamy oraz zapewnić bezpieczne korzystanie z serwisu. Korzystając z witryny, wyrażasz zgodę na gromadzenie przez nas informacji. Szczegóły znajdziesz w zakładce: Polityka prywatności.

Witaj,

Możesz zobaczyć informacje dotyczące tylko twojego powiatu, wybierając go z listy poniżej.

 

 

Wesprzyj nas na Patronite
patronite

 

 

Nie pokazuj więcej tego okna

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

W dawnym Żywcu Żydzi mieszkać nie mogli. A jak było na terenie tzw. "Klucza jeleśniańskiego"?

Jelesnia targ

 W Polsce 

Pierwsze wzmianki o mieszkających w Polsce Żydach pochodzą z XI wieku. Około 200 lat później odnotowywano pierwsze małe wspólnoty żydowskie. Diaspora żydowska szybko się powiększała, czego powodem była w dużym stopniu polska tolerancyjność. Kraj naszych przodków przyjmował Żydów, wypędzanych z większości państw Europy. Szczególna eksplozja napływu obywateli omawianego pochodzenia miała miejsce w XIX wieku, co jednocześnie stało się powodem ich zubożenia, a w konsekwencji też emigracji do krajów Zachodniej Europy i do Stanów Zjednoczonych. Przed końcem 19. stulecia na terenach ówczesnej Polski mieszkaoł około 80% światowej populacji Żydów. Najwięcej było ich we wschodnie części kraju. Przed wybuchem II wojny światowej była to już ilość znacznie mniejsza, bo 40%.

Sąsiedzi

W samym Żywcu, w dawnych wiekach, obowiązywał zakaz osiedlania się Żydow („de non tolerandis judaeis”). Nie dotyczył on jednak pozostałych terenów Państwa Żywieckiego, w tym również dzisiejszej dzielnicy miasta - Zabłocia.
Pierwsze, pojedyncze przypadki zamieszkania Żydów w kluczu jeleśniańskim miały miejsce w XVII i XVIII wieku. Zgodnie z powszechnie utrwalonym obrazem, zajmowali się głównie handlem i prowadzili pańskie karczmy. W roku 1827 w Jeleśni zarejestrowanych było 40 Żydów. Ich liczebność rosła. W roku 1921 był ich 90, a tuż przed wybuchem wojny około 200.

Zorganizowani

W początkach XX wieku w Jeleśni dwie organizacje żydowskie. W 1910 roku powstało tam stowarzyszenie Talmud Thora. Jego celami nadrzędnymi było: nauczanie biblii wiedzy talmudycznej założenie hebrajskiej biblioteki, urządzanie odczytów i prenumerata pism hebrajskich. Składka członkowska wynosiła 25 koron. Stowarzyszenie liczyło sobie 30 członków. Jedną połowę z nich stanowili ortodoksi, a drugą syjoniści. Do zarządu należeli:
Prezes Berdnard Landau – prezes, właściciel tartaku,
zastępca Abraham Wulkan z Jeleśni,
sekretarz Ferdynand Better – kupiec drzewny z Jeleśni.
Członkami byli: Adolf Wenslitzer – kupiec z Sopotni Małej, Arnold Ferber – kupiec z Jeleśni. Komisję kontrolną stanowili: Leopold Szancer – kupiec, Rudolf Mosses – kupiec, Henryk Bachner – fryzjer.
Stowarzyszenie to działało w latach 1910 – 1914 i potem po roku 1925. Dwa lata później doszło w nim do dużych tarć na tle rozbieżności podczas wyboru zarządu.
W Jeleśni działało też Żydowskie Stowarzyszenie dla pielęgnacji chorych i ubogich Izraelitów.
Spośród rodzin żydowskich, które zamieszkiwały Jeleśnię po I wojnie światowej, wymienić można: Bachnerów, Betterów, Landauów, Eisingów, Flanków, Friedmanów, Heitlingerów, Hochfeldów, Huppertów, Kalusów, Silbermanów czy Szancerów. W Krzyżowej mieszkali: Silbermanowie, Loblowitzowie, Bihellerowie, Zehngutowie i Betterowie. W Przyborowie Hani Littman, a w Koszarawie Ringerowie, Glucksmanowie, Bernard Rozenthal, Emanuel Grunberg i Emanuel Rozenthal z rodzinami.

Źródło i fotografia: „Jeleśnia i okolice. Zarys Dziejów” Józef Suchoń, Kraków 2016. 

Udostępnij

8
+8
0
Reklama
Fundacja Pomocy Dzieciom w Żywcu
Reklama

Pobierz bezpłatną aplikację

Informacje z Twojego powiatu na wyciągnięcie ręki.

Google Play

Logo Beskidy News
Masz dla nas informacje? Newsy? Widziałeś lub słyszałeś coś ważnego? Chcesz, aby Twoją sprawą zajął się reporter? Daj nam znać. Dyżurujemy całą dobę, reagujemy od razu.

 

Imię i nazwisko (*)
Podaj imię i nazwisko
E-mail (*)
Podaj adres e-mail
Temat (*)
Podaj temat
Wiadomość (*)
Napisz wiadomość
Załącznik
Dodaj załącznik
(gif, jpeg, jpg, png, zip)
Captcha (*)
Rozwiąż captchę