Polska ochrona zdrowia coraz bardziej zderza się z ograniczeniami kadrowymi, finansowymi i demograficznymi. Jednym z kluczowych wyzwań staje się rola pacjenta — nie jako biernego odbiorcy świadczeń, lecz świadomego uczestnika procesu leczenia. — Pacjent, który ma niską wiedzę, jest trzykrotnie droższy dla systemu. Mamy precyzyjne dane dla Polski, które mówią o tym, że jest to 10 tys. złotych na pacjenta o najniższej wiedzy w ciągu roku w porównaniu z pacjentem wyedukowanym, który kosztuje system około 3 tys. — podkreśla na łamach Medonetu ekspertka Agnieszka Kępińska-Sadowska, dyrektor ds. komunikacji w Haleon.
Coraz częściej pojawia się pytanie, czy samoleczenie może realnie odciążyć przeciążone placówki medyczne, czy też stanowi jedynie przerzucenie odpowiedzialności na obywateli.
Z deklaracji samych pacjentów wyłania się obraz wysokiego poziomu pewności siebie: 96 proc. Polaków twierdzi, że rozumie zalecenia lekarza, a 81 proc. uważa, że bez trudu znajduje informacje o leczeniu. Dane systemowe pokazują jednak, że za tymi deklaracjami nie zawsze idą realne kompetencje zdrowotne, a luka edukacyjna generuje wymierne koszty dla całego systemu.
Niewyedukowany pacjent to wyższy koszt
Brak podstawowej wiedzy zdrowotnej przekłada się bezpośrednio na wydatki publiczne. Jak wskazuje Agnieszka Kępińska-Sadowska, dyrektor ds. komunikacji w Haleon, pacjenci o niskim poziomie kompetencji zdrowotnych są dla systemu wielokrotnie drożsi niż osoby wyedukowane.
Z wyliczeń wynika, że obniżenie odsetka osób o najniższym poziomie wiedzy zdrowotnej o około 25 proc. mogłoby przynieść nawet 16 mld zł oszczędności rocznie. Jednocześnie pacjent, który mógłby skorzystać z racjonalnego samoleczenia, coraz częściej pozostaje sam w gąszczu niesprawdzonych informacji.
— Dzisiaj ten pacjent jest bardzo samotny w dobie mediów społecznościowych, narażony na ogromną ilość dezinformacji. Tu jest ogromna rola lekarza, ale również farmaceuty, który jest na pierwszej linii frontu — zaznacza Kępińska-Sadowska.
Internet, AI i ryzyko dezinformacji
Skala samodzielnych poszukiwań informacji zdrowotnych rośnie, szczególnie wśród młodszych grup wiekowych — aż 40 proc. najmłodszych pacjentów sięga po porady w internecie, zanim skonsultuje się z profesjonalistą. Zjawisko to wzmacnia rosnąca popularność narzędzi sztucznej inteligencji, takich jak ChatGPT, z których wielu użytkowników korzysta bez krytycznej weryfikacji treści.
W efekcie narzędzia, które potencjalnie mogłyby wspierać edukację zdrowotną, stają się źródłem błędnych decyzji terapeutycznych i powielania mitów medycznych. To dodatkowo podkreśla potrzebę systemowych, zwalidowanych rozwiązań, a nie pozostawiania pacjentów samym sobie.
Samoleczenie jako fundament piramidy świadczeń
Zdaniem dr Małgorzaty Gałązki-Sobotki samoleczenie nie powinno być traktowane jako margines systemu ochrony zdrowia, lecz jako jego podstawa. W wielu krajach europejskich to właśnie kompetencje obywateli w zakresie samoopieki stanowią fundament stabilnego systemu.
— Fundamentem piramidy świadczeń nie jest podstawowa opieka zdrowotna, tylko zdolności do opiekowania się i samoleczenia każdego pojedynczego obywatela i wspólnoty, w której żyje — wskazuje ekspertka.
Jak podkreśla, większość stanu zdrowia populacji zależy od indywidualnych decyzji i stylu życia, a nie od interwencji medycyny profesjonalnej. Bez wzmocnienia tych kompetencji nawet zwiększanie liczby lekarzy nie rozwiąże problemu przeciążenia systemu.
— Warunkiem tego, żeby system się nie zapadał, a kondycja zdrowotna społeczeństwa się poprawiała, jest wzmacnianie kompetencji samoopieki i samoleczenia obywateli — dodaje.
Istotną rolę mogą tu odegrać nowoczesne narzędzia cyfrowe — pod warunkiem że będą zwalidowane i zintegrowane z systemami publicznymi, takimi jak Internetowe Konto Pacjenta.
— Partnerstwo to wyższy poziom opieki, z pacjentem w centrum uwagi, prowadzonym w szerszej organizacji, a nie w systemie silosowym, gdzie osobno mamy POZ, AOS i szpital — mówi Fedorowski.
Partnerstwo szczególnie ważne w szpitalach
Znaczenie świadomego pacjenta rośnie również w lecznictwie szpitalnym, gdzie dominują osoby z wielochorobowością i chorobami przewlekłymi. To zaledwie 20 proc. pacjentów generujących aż 80 proc. kosztów systemu. Profesor Jarosław Fedorowski zwraca uwagę na brak w polskich szpitalach instytucji doświadczonego lekarza prowadzącego, który koordynowałby cały proces leczenia.
— Instytucja lekarza prowadzącego, który "ogarnia całość", powinna być wzmocniona. To byłby dedykowany lekarz szpitalny, mający dobry kontakt z rodziną pacjenta, orientujący się w działaniach innych konsultantów i mający dostęp do pełnych danych medycznych — wskazuje.
źródło: medonet.pl
