Rak jelita grubego to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych w Polsce i na świecie. Choroba ta dotyka głównie osoby po 65. roku życia, a mężczyźni chorują niemal dwa razy częściej niż kobiety. Mimo powolnego rozwoju, przez długi czas nie daje żadnych wyraźnych objawów.
Nowotwór jelita grubego, choć w statystykach często ujmowany jako jedna jednostka chorobowa, w rzeczywistości obejmuje dwa typy: nowotwór okrężnicy oraz odbytnicy. Różnice te mają znaczenie przede wszystkim dla lekarzy, którzy planują leczenie, jednak z perspektywy pacjenta najważniejsze jest to, że choroba rozwija się przez wiele lat, nie dając sygnałów ostrzegawczych.
Specjaliści podkreślają, że jednym z najgroźniejszych aspektów raka jelita grubego jest jego powolny rozwój. Dr Maciej Kowalewski, chirurg ogólny i onkologiczny wyjaśnia w Medonecie, że od powstania polipa do rozwoju złośliwego nowotworu mija zwykle co najmniej pięć do siedmiu lat. Według lekarza to długi okres, który można wykorzystać na wykrycie zmian, zanim staną się one groźne dla zdrowia.
Problem polega na tym, że rak okrężnicy często rozwija się bezobjawowo. Jeśli już pojawiają się dolegliwości, są one na tyle niespecyficzne — jak wzdęcia, lekkie bóle brzucha, uczucie pełności czy ogólny dyskomfort — że łatwo je zignorować. Często pierwszym sygnałem bywa przypadkowo wykryta niedokrwistość podczas badania krwi, a nie dolegliwości ze strony układu pokarmowego.
Jak wyjaśnia Medonet w przypadku raka odbytnicy objawy bywają bardziej wyraźne, ponieważ guz zlokalizowany jest nisko. Pacjenci mogą skarżyć się na uporczywe parcie na stolec mimo wypróżnienia, uczucie niepełnego opróżnienia jelita czy zmianę rytmu wypróżnień. Często pojawia się także zwężenie stolca, tzw. stolce ołówkowate. Krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego bywa mylnie przypisywane hemoroidom, co według specjalistów jest bardzo niebezpiecznym uproszczeniem. Dr Kowalewski podkreśla, że każde krwawienie, anemia czy dodatni wynik badania na krew utajoną w stolcu powinny być wskazaniem do wykonania kolonoskopii, nawet jeśli podejrzewa się jedynie chorobę hemoroidalną.
W bardziej zaawansowanych stadiach choroby mogą pojawić się naprzemienne zaparcia i biegunki, które są wynikiem stopniowego zwężania światła jelita przez guz. Niekiedy pierwszym objawem jest ostra niedrożność przewodu pokarmowego, wymagająca natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
Rak jelita grubego staje się coraz poważniejszym problemem zdrowia publicznego. Dr Maciej Kowalewski zaznacza, że na rozwój tego nowotworu wpływa wiele czynników, z których niektóre — jak wiek czy obciążenie rodzinne — są niezależne od pacjenta. Istnieją także rzadkie zespoły genetyczne, które znacznie zwiększają ryzyko zachorowania, choć odpowiadają one za niewielki odsetek przypadków. W praktyce większość nowotworów tego typu powstaje na skutek nagromadzonych przez lata mutacji.
Do najważniejszych czynników ryzyka zalicza się dietę bogatą w czerwone i przetworzone mięso, szczególnie poddawane obróbce w wysokiej temperaturze, otyłość, niską aktywność fizyczną, palenie tytoniu oraz nadużywanie alkoholu. Z kolei dieta bogata w błonnik, warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste sprzyja prawidłowej pracy jelit. Dr Kowalewski tłumaczy, że nabłonek jelita grubego intensywnie się odnawia, a dieta bogatoresztkowa wspiera ten proces, co w prosty sposób zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu.
Najskuteczniejszym narzędziem diagnostycznym pozostaje kolonoskopia. Badanie to pozwala dokładnie obejrzeć całą błonę śluzową jelita grubego, a w razie potrzeby usunąć polipy lub pobrać wycinki do dalszych badań. U osób bez obciążeń rodzinnych pierwszą kolonoskopię zaleca się po 50. roku życia, a przy prawidłowym wyniku badanie powtarza się co 10 lat. Osoby z obciążeniem rodzinnym powinny rozpocząć diagnostykę wcześniej, zwykle po 40. roku życia.
Uzupełnieniem diagnostyki są badania na obecność krwi utajonej w stolcu oraz proste badanie palcem przez odbyt. Dr Kowalewski przypomina, że znaczna część guzów odbytnicy znajduje się w zasięgu palca badającego, a to badanie, choć często niedoceniane, może odegrać kluczową rolę we wczesnym rozpoznaniu choroby.
Specjaliści podkreślają, że w przypadku raka jelita grubego profilaktyka i wczesna diagnostyka mają realny wpływ na przeżycie i jakość życia pacjentów. Największym błędem jest odkładanie badań i leczenie się na własną rękę. Dr Kowalewski zwraca uwagę, że w tej chorobie czas może działać na korzyść pacjenta, jeśli zostanie dobrze wykorzystany.
źródło: medonet.pl
